สองวายร้าย ทำร้ายหัวใจคุณ
นพ.ระพีพล กุญชร ณ อยุธยา
อายุรแพทย์โรคหัวใจ

คนไทยเสียชีวิตด้วยโรคอะไรมากที่สุด ? หลาย ๆ คนคงตอบว่า "โรคหัวใจ" แต่ความเป็นจริงแล้วไม่ใช่ครับ เป็นโรคเอดส์ (ความจริงที่ไม่อยากบอกใคร) โรคมะเร็ง อุบัติเหตุ แต่อย่างไรก็ตาม คนไทยยังเสียชีวิตด้วย "โรคหัวใจและหลอดเลือด" อยู่ในอันตับต้น ๆ อยู่ดีครับ ผมใช้คำว่าโรคหัวใจและหลอดเลือด เนื่องจากกลุ่มโรคนี้มีความสัมพันธ์กันอย่างมาก อุบัติการณ์ของโรคหลอดเลือดสมองในคนไทยสูงมาก อาจจะมากกว่าโรคหัวใจเสียอีก ทั้งนี้เนื่องจากคนไทยยังขาดความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับความดันโลหิตสูง บางรายรู้ ๆ อยู่ว่าสูงแต่ไม่สนใจรักษา (เพราะไม่มีอาการ) รอจนเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต แล้วมานึกเสียใจว่าทำไมไม่รักษา...

มีอยู่ 2-3 เรื่องที่ผมอยากคุยในวันนี้ครับ เรื่องแรก คือ ความดันโลหิตสูงส่วนใหญ่แล้วไม่มีอาการใดๆ ทราบได้จากการไปตรวจวัดความดันโลหิตเท่านั้น สาเหตุมักเกิดจากความผิดปกติของยีนในการควบคุมความดันโลหิต ดังนั้น เราจะใช้อาการปวดศีรษะ หรือ อาการอื่นๆ มาเป็นเกณฑ์ในการรักษาไม่ได้ครับ ต้องรับประทานยาแม้จะไม่มีอาการใด ๆ

ประการที่ 2 คือ การปล่อยให้ความดันโลหิตสูงอยู่เป็นระยะเวลานาน ๆ จะทำให้เกิดการเสื่อมของหลอดเลือดแดงทั่วร่างกาย ที่สำคัญมาก ๆ คือ หลอดเลือดสมอง หลอดเลือดหัวใจ ตาบอด ไตวาย รวมทั้งอาการหย่อนสมรรถภาพทางเพศในผู้ชายด้วย ที่สำคัญกว่านั้นคือ ได้มีการพิสูจน์วิจัยอย่างดีแล้วว่า การลดความดันโลหิตให้ปกติที่สุด จะช่วยลดโอกาสการเกิดโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง (อัมพฤกษ์ อัมพาต) ไตวาย ลงอย่างมาก แม้จะไม่ป้องกันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ก็ตาม

เรื่องสุดท้าย คือ ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง แล้วมีภาวะไขมันในเลือดสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งไขมัน แอล-ดี-แอล โคเลสเตอรอลสูงนั้น จะเป็นตัวเร่งให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบได้เร็วขึ้น รุนแรงขึ้น เปรียบเสมือนสองวายร้ายที่ช่วยทำให้เกิดโรคหัวใจได้ง่ายขึ้น ยิ่งหากมีปัจจัยเสริมอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น อ้วน ไขมันชนิดดี (เอช-ดี-แอล) ต่ำ หรือเป็นเบาหวาน สูบบุหรี่ ก็ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงมากขึ้นหลายเท่าทวีคูณ

เนื่องจากผู้ที่มีความดันโลหิตสูงจัดอยู่ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงในการเกิดโรคหลอดเลือด ทั้งหลอดเลือดสมองและหัวใจ หลักเกณฑ์ในการลดไขมันโคเลสเตอรอลในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงจึงแตกต่างไปจากผู้ที่ไม่มีความดันโลหิตสูง นั่นคือ ควรจะลดระดับไขมัน แอล-ดี-แอล โคเลสเตอรอลลงต่ำมาก ๆ มากกว่าคนทั่วไปที่ไม่มีความดันโลหิตสูง ดังนั้น อย่าได้แปลกใจหากท่านที่มีความดันโลหิตสูงได้รับยาลดไขมันกลุ่ม Statins ทั้ง ๆ ที่ระดับโคเลสเตอรอลในเลือดไม่ได้สูงหรือสูงเพียงเล็กน้อย ทั้งนี้เนื่องจากการศึกษาอย่างน้อย 2 การศึกษาในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูง โดยที่ระดับไขมันโคเลสเตอรอลไม่สูงหรือสูงเล็กน้อย พบว่าการได้รับยากลุ่ม Statins ช่วยลดอัตราการเกิด โรคหัวใจขาดเลือด เช่น heart attack และ ลดการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบ (Stroke) ลงอย่างมาก การศึกษาแรก (Heart Protection Study)ใช้ยา Simvastatin ขนาด 40 มิลลิกรัม และ อีกการศึกษาหนึ่ง คือ ASCOT ซึ่งทำการทดลองในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่มีระดับไขมันโคเลสเตอรอล (รวม) เฉลี่ยเพียง 213 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (ซึ่งสูงเพียงเล็กน้อย) ผู้ป่วยที่ได้รับยา Atorvastatin ขนาด 10 มิลลิกรัมต่อวัน มีอัตราการเกิด heart attack และ stroke ต่ำกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับยาอย่างเห็นได้ชัดเจน ที่น่าสนใจมากคือ ผลดีเกิดขึ้นตั้งแต่เดือนแรกที่เริ่มรับประทานยา และผลดีมากขึ้นเรื่อย ๆ ตามเวลาที่ผ่านไป ทำไมถึงเป็นเช่นนั้น ?

ผลดีของยากลุ่ม statins ต่อหลอดเลือดแดง ทั้งหลอดเลือดสมองและหัวใจคือ การไปป้องกันไม่ให้ตะกรันไขมันที่สะสมอยู่ในผนังหลอดเลือดแตก เพราะการแตกจะก่อให้เกิดปัญหาหลอดเลือดอุดตันตามมา ยิ่งไปกว่านั้น การศึกษาล่าสุด (REVERSAL Study) ยังแสดงให้เห็นว่า การได้รับยา Atorvastatin ในผู้ที่มีไขมันโคเลสเตอรอลในเลือดสูง ยังช่วยชะลอหรือหยุดการสะสมของไขมันในผนังหลอดเลือดแดงอีกด้วย...

แม้ว่าทั้งความดันโลหิตสูง และ ไขมันโคเลสเตอรอลในเลือดสูง จะเป็นสองวายร้ายที่เป็นบ่อนทำลายหลอดเลือดแดงก็ตาม แต่การพยายามลดความดันให้ปกติและลดระดับไขมัน แอล-ดี-แอล ให้ต่ำ ๆ มาก ๆ จะช่วยลดความรุนแรงของโรคหลอดเลือดได้ ทั้งหลอดเลือดสมองและหัวใจครับ